สำหรับผู้กำกับภาพบางคน ภาพยนตร์คือการดัดแปลงภาษาเขียนในบท ให้กลายมาเป็นภาพ สำหรับเภสัชกรสาวเจ้าของเรื่องราวและน้ำเสียงแบบเจ้าหญิงดิสนีย์ภาคพิศวง ‘ภาพยนตร์’ (หรือเรียกว่า ‘คอนเทนต์’ อาจตรงกว่า) คือการหันกล้องโทรศัพท์มือถือไปกวาดตามองทางนั้นทีทางนี้ที แล้วเอ่ยคำบรรยาย และเราคิดว่าคำเหล่านั้นทรงพลังอย่างยิ่ง ในยุคที่เครื่องจักรกำลังจับจ้องเพื่อตีกรอบและนิยามพวกเรา ในยุคที่ภาพของชีวิตประจำวันเป็นต้นทุนสู่สถานะสังคม ยุคที่ความรู้จากคนดูจะด้อยคุณค่าลงทุกที

เธอเรียกตัวเองว่าเจ๊ส้ม ตัวละครหลักผู้ดำเนินเรื่องผ่านภาพยนตร์สั้นแนวตั้งทั้งสาม (‘content ทางกลับแฟลต’, ‘content ทางกลับเมรุ’ และ ‘แมวดมตูด’) รวมกันเป็น ‘ไตรภาค Content’ (บุศรา สอนเจริญทรัพย์/อนันต์ เกษตรสินสมบัติ 2024) เสน่ห์ของเธออยู่ในเสียงหัวเราะเขิน ๆ แทบทุกครั้งที่จบประโยค เธอหันมุมกล้องเล่นกับเงาที่ทอดยาวด้วยท่าทีขี้เล่นราวกับเด็กเล็ก ๆ ที่ถ่ายเพื่อนคลานกับพื้นแล้วพบว่ามุมกล้องสามารถเปลี่ยนคนให้เป็นสไปเดอร์แมน เธออยู่ในโลกที่แทบจะร้างคน โรงพยาบาลคล้ายจะมีแต่ปลาในตู้ ห้องพักต่าง ๆ ในแฟลตดูถูกปกคลุมด้วยความเงียบ บทสนทนาของเธอคล้ายจะมีต่อต้นไม้ใบหญ้า หมาแมว และพวกเราที่อีกฝั่งของโทรศัพท์ ผู้ชมสมมุติกับผู้ถ่ายในภาพยนตร์ซึ่งไม่มีโอกาสเห็นหน้ากันและกันตรง ๆ

เธอคือเรา เธอคือคนธรรมดา เธอคือสำนึกคิดฟุ้งซ่านไปเรื่อย เวลาเราเดินกลับบ้านไปตามทางคนเดียว คือเสียงในหัวแบบไม่คัดกรอง (ว่าถนนไม่ค่อยเปลี่ยว ไม่น่าจะโดนฉุด…) คือวิดีโอคลิปจากพ่อ ๆ แม่ ๆ ในกลุ่มแชทครอบครัว เวลาเที่ยวแล้วได้บอกให้ทุกคนรู้ว่าไปเยือนอะไรมา และบอกว่าพวกเขาเข้าใจมันแค่ไหน: ต้นนี้น่าจะเป็นฟ้าทะลายโจร (สมุนไพรขายดีอันดับต้น ๆ ช่วงโควิดระบาด) ต้นนี้เหลืองแห้งดูแล้วอายุอาจไม่ยืน แมวตัวนี้น่าจะพันธ์ุเปอร์เซีย กะเพราน่าจะมีขน ป้อมยามอาจจะมีผี ต้นไม้ต้นนี้มีโศกนาฏกรรมรักของเภสัชกรกับยาม (และมีเพลงประกอบฉบับร้องเองเป็น เพลง ‘The Hanging Tree’ จากหนัง ‘The Hunger Games’)

…

คนทำคอนเทนต์ไม่ใช่ ‘สื่อ’ ในแบบสถาบันทางการ สำนึกแบบสายคอนเทนต์คือการตั้งคำถามว่าประสบการณ์อะไรสามารถถูกนำมาแปลงเป็นยอดไลก์ แชร์ และยอดผู้ชมได้บ้าง เราคัดและวัดผลประสบการณ์ผ่านศักยภาพของพวกมันในการลวงหลอกผู้ชมที่อีกฝั่งให้มอบเวลาหรือความคิดให้เราได้ ไม่ได้วัดจากคุณค่าข่าวเชิงวารสารศาสตร์อะไร คำถามของเราคือสิ่งใดกำลังไต่กระแสสังคมอยู่แบบเรียลไทม์บ้าง สิ่งใดให้อาหารกับตาจนดื่มด่ำกับความงาม (หรือไม่งาม) แบบสุด ๆ บ้าง ทำให้หนังที่ว่าด้วยเภสัชกรสาวทำคอนเทนต์ ฟังดูเหมือนหนังสยองขวัญสำหรับผู้หาเลี้ยงชีพด้วยตำแหน่งครีเอเตอร์อยู่ไม่น้อย แต่กลายเป็นว่าหนังเรื่องนี้กระตุกจิตให้ยังรู้จักกับสำนึกของสายคอนเทนต์ ที่ยังไม่แปลงงานอดิเรกขำ ๆ กับพี่น้องและสิ่งมีชีวิตใกล้กาย ให้กลายเป็น ‘งานอดิเรกขำ ๆ ที่หาเงินได้ก็ดี แต่ก็มาหาวิธีสร้างรายได้จากมันกัน’

สำนึกของเภสัชกรที่เดินกลับบ้าน ควรได้ล่องลอยโบยบินไปตามความต้องการ และเราก็เช่นกัน การเดินทางท่องเที่ยวหรือแม้แต่แค่ ‘สเตย์เคชั่น’ อาจกลายเป็นกรงขัง ถ้าสมองเรายังอยู่ในคำถามว่าจะถ่ายทอดเรื่องราวที่เรียนรู้อะไรให้ผู้ชมดี ถ้าเล่าเรื่องผีหรือเรื่องรักก็คงเป็นเอนเตอร์เทนเมนต์พิลลาร์ มากกว่าเรื่องสมุนไพรหรือแมกไม้ซึ่งเป็นความรู้แบบเอดูเคชันแนล (แน่หละเราเถียงกันได้อีกเป็นวันว่าความรู้คืออะไร และความรู้ไหนสังคมให้ค่ามากกว่า)

เสียงหัวเราะ และภาษาวะเว้ยเห้ยอะไรของเจ๊ส้ม ตอกย้ำว่าความไม่ระมัดระวังคือสุนทรียะอย่างหนึ่งที่ทุกคนตามหา เช่นเดียวกับที่กูรูครีเอทีฟไดเรกเตอร์ทั้งหลายก็รู้กันดีอยู่แล้ว ผู้ชมขำกับความจริง ไม่ใช่เสียงหัวเราะปลอม ๆ ผู้คนเชื่อมโยงตัวเองเข้ากับตัวละคร เมื่อตัวละครเผยเนื้อในที่ไม่ได้ถูกปกคลุมด้วยเปลือกออกมา แม้กระทั่งในตอนที่เจ๊จะไต่เส้นเล่นไปกับระเบียบสุนทรียะแบบมาตรฐานของ ‘คอนเทนต์’ เธอก็ยังตลก: เธอตื่นเต้นไปกับการซูมหรือการขยายภาพเข้าออก แล้วก็เล่นมันอยู่นั่น เธอเอียงกล้องให้เป็นแนวนอนในบางช่วง เพื่อให้เราเห็นภาพกว้างของมุมนั้น และในตอนตัดต่อก็ไม่มีการพลิกภาพตัดต่อให้เรียบเนียนอะไรทั้งนั้น ความขรุขระที่เราทุกคนตามหา แต่ก็ดูจะหายากมาก ๆ และง่ายมาก ๆ พร้อม ๆ กัน เธอมองหาวิวพระอาทิตย์ตกเป็นแสงทอง ดังจะอยู่บนโปสการ์ดได้ เธอเปลี่ยนทางเดินยาว ๆ ระหว่างแผงโซลาร์เซลบนหลังคาให้กลายเป็นแคทวอล์คเกร๋ ๆ เธอเปลี่ยนพวงตากกางเกงในให้กลายเป็นฉากสะเทือนใจของสาวผู้เป็นโรคซึมเศร้ากำลังช้ำรัก

สุนทรียะของ ‘ไตรภาค Content’ ไม่ได้เป็นแค่เพียงสุนทรียะแบบความสมัครเล่น เพราะนิยามนั้นอาจไม่สามารถอธิบายได้ดีพอแล้ว เมื่อมือสมัครเล่นทุกคนต่างก็ ‘แสดง’ เป็นอะไรบางอย่างอยู่เสมอ เธอยังคงอยู่ในแสงไฟดวงที่จ้าที่สุดในฉาก และส่งพลังงานมาสู่อีกด้านที่หลังเลนส์ แต่เธอใช้การคาดการณ์ผู้ชมที่ไม่รู้จักเช่นนั้นเพื่อเล่นกับทุกสิ่งที่เข้ามาปะทะและสร้างบทสนทนาร่วมกันต่างหาก เธอเคอะเขินเกินกว่าที่จะดูเป็นผู้รู้ว่าไส้อั่วเจ้านี้อร่อยฉันยืนยันด้วยรสนิยม หรือจะบอกว่ามะยงชิดนี้รสชาติดีแน่นอน หรือนอนกระดิกเท้าแบบเผลอ ๆ ถูกแอบถ่ายแต่ยังสวย… ในทางตรงกันข้าม เธอนอนกระดิกเท้าและถ่ายมันจากมุมมองแบบที่นอนเล่นโทรศัพท์แล้วเปิดมาถ่ายเลยอย่างนั้นแหละ เธอพูดเล่นไปเรื่อยจนได้มะยงชิดจาก “แฟนคลับ” กลับมากิน เธอตามนักแสดงนำหนังสี่ขาไปยังที่ต่าง ๆ อย่างแทบจะเป็นมันที่มาควบคุมกล้องของเธอ

ผู้ชมของเธอไม่ใช่กลุ่มเป้าหมายล็อคทาร์เก็ต ไม่ใช่ใครที่เธอจะต้องมาแสวงหาการยอมรับ ไม่ใช่ใครที่จะยืนยันแบรนดิ้งให้เธอว่าเธอนั้นช่างโก๊ะเปิ่น ช่างรอบรู้ หรือเป็นผู้มีรสนิยมด้านซีเนมาติก ผู้ชมของเธอคือผู้ชมสมมุติ และผู้ชมสมมุติคนหนึ่งสะเทือนใจมากกับผลงานนี้ของเธอ

‘ไตรภาค Content’ (บุศรา สอนเจริญทรัพย์ และ อนันต์ เกษตรสินสมบัติ 2024) ฉายในงาน Wildtype Middleclass 2026 ที่ Buffalo Bridge Gallery เมื่อวันเสาร์ที่ 11 กรกฎาคม 2026

(ภาพจากเพจ Wildtype)