วงการเกมและภาพยนตร์มีเรื่องคุยด้วยกันอีกครั้งตอนนี้ คือผลงานเรื่อง “มนต์รักพิศวาส” หนังสั้นร้องเพลง ซึ่งสร้างจากเกมเดอะซิมส์ (The Sims 4) จะเรียกว่านี่คือ “ภาพยนตร์ทดลองแนว Machinima Musical” ก็เลยดูไม่ผิดนัก เพราะจะฉากบ้านนาหรือตัวละครตำรวจออกสาว ก็สร้างมาจากเกมแบบ 100% โดยครีเอเตอร์ผู้ติดตามหลักแสนอย่างช่อง Roger Films

แม้ล่าสุดทางผู้สร้างจะมาประกาศ “ถอดตราสัญลักษณ์รางวัลทั้งหมดออกจากการโปรโมท” หลังถูกตั้งคำถามต่อมาตรฐานและความน่าเชื่อถือของเทศกาลที่หนังเดินทางไป แต่ความพิเศษของมัน อาจไม่ได้อยู่ที่ช่อใบมะกอก เท่ากับความสร้างสรรค์สร้างงานแนว ‘Machinima’ วันนี้ GROUNDCONTROL เลยอยากมาชวนดูด้วยกันว่า เจ้า Machinima นี่คืออะไรกันแน่จริง ๆ แล้ว? และมันมีตำแหน่งแห่งที่ในวัฒนธรรมของเราอย่างไร?

👾 Machinima คืออะไร? เมื่อกองถ่ายอยู่แค่ในหน้าจอ

ฟังชื่อ Machinima แล้วก็คงเดาไม่ยาก ว่าแมชินิมา หรือมาชินิมา มีที่มาจากเครื่องจักร (machine) กับภาพยนตร์ (cinema) ซึ่งจริง ๆ ก็มีนิยามอย่างทางการโดยสถาบันศิลปะและวิทยาศาสตร์มาชินิมา (AMAS) ด้วย ว่าคือศิลปะการสร้างภาพยนตร์แอนิเมชัน ภายในสภาพแวดล้อมเสมือนจริงแบบ 3 มิติเรียลไทม์

TLDR; มันคือหนังที่สร้างจากเกม

ดังนั้นผู้กำกับอาจไม่ต้องเอาเงินทุนไปลงกับค่าจ้างนักแสดงดัง ไม่ต้องเช่ากล้องแพง ๆ มาถ่าย หรือไม่ต้องให้นักวาดทนปวดหลังเพื่อวาดรูปแต่ละเฟรมในสตูดิโอ แน่นอนว่าสิ่งเหล่านั้นคือการสร้างสรรค์ที่มีค่า และทดแทนไม่ได้ แต่แมชินิมาก็มีอีกคุณค่าของมันเช่นกัน และไม่ใช่ในฐานะตัวประหยัดต้นทุนภาพยนตร์ด้วย

ศาสตร์ของแมชินิมา คือความสามารถในการควบคุมตัวละครในเกม ให้เคลื่อนไหว เข้าไปอยู่ในฉาก โดยมีเมาส์ คีย์บอร์ด หรือจอยสติ๊กเป็นอุปกรณ์ ซึ่งถ้าใครลองจับของเหล่านั้นมาบ้าง ก็คงเข้าใจไม่ยาก ว่ามันไม่ได้ควบคุมกันได้ง่าย ๆ เหมือนกัน

หนังตระกูลนี้สร้างขึ้นจากเกมได้มากมาย อย่างเกม Halo มีตัวละครทหาร บางคนก็เอามารับบทยืนจับกลุ่มวิพากษ์วิจารณ์ปริศนาแห่งชีวิต แทนที่จะถือปืนวิ่งไล่ยิงกัน หรือภาพยนตร์ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นแมชินิมาเรื่องแรกคือ Diary of a Camper (1996) ก็สร้างโดยกลุ่มผู้เล่นเกมต่อสู้ Quake ที่ใช้ชื่อว่า The Rangers โดยพวกเขาได้เปลี่ยนรูปแบบ จากการบันทึกวิดีโอการต่อสู้ทั่วไป มาใส่โครงเรื่องสั้น ๆ ลงไปในการเล่นเกมแทน

หนังที่การเมืองตั้งแต่ชื่ออย่าง The French Democracy (2005) โดย Alex Chan ใช้เกมจำลองชีวิตอย่าง The Movies ก็เล่าเรื่องความเหลื่อมล้ำทางเชื้อชาติ และการเลือกปฏิบัติ ในโลกของวัยรุ่นชนกลุ่มน้อยย่านชานเมืองปารีส ซึ่งเป็นมุมมองที่แทบจะไร้เสียงภายในสื่อกระแสหลักฝรั่งเศสในตอนนั้น

และแน่นอนว่าเกมจำลองชีวิตที่ฮิตทั่วบ้านทั่วเมืองอย่างเดอะซิมส์ ก็เป็นหนึ่งในสุดยอดกองถ่ายภาพยนตร์ ที่ช่วยให้ “เสียงเล็ก ๆ” นอกสตูดิโอใหญ่ สามารถเปล่งพลังออกมาได้ อย่างเช่น An Unfair War (2006) โดย Thuyen Nguyen ซึ่งใช้ The Sims 2 สื่อสารประเด็นที่จริงจัง โดยถ่ายทอดเรื่องราวผ่านมุมมองของพลเรือนชาวอิรัก ที่ต้องตกอยู่ท่ามกลางไฟสงคราม…

👾 Machinima ในฐานะอาวุธ: พื้นที่ต่อต้านของคนตัวเล็ก ๆ

แมชินิมาเป็นได้ทั้งสื่อบันเทิงสำหรับแฟนเกมเฉพาะกลุ่ม แต่มันก็เป็นเครื่องมือหนึ่งที่มีพลังต่อต้านกับภาพจำกระแสหลักได้ อย่างที่พูดถึงไปแล้วกับ The French Democracy ว่ามันทำหน้าที่ตอบโต้กระแสสังคม (หรือกระแสของสื่อ) ในฝรั่งเศสได้มันเป็นเครื่องมือที่ใกล้มือของคนกลุ่มน้อย โดยเฉพาะชาวดิจิทัลเนทีฟที่เล่นเกมมาตั้งแต่เด็ก หรือถูกเลี้ยงมาด้วยจอ (...) มันใช้ต้นทุนต่ำถึงต่ำมากที่สุด และมันอยู่นอกระบบ “อุตสาหกรรมสร้างสรรค์” โดยสิ้นเชิง (อาจมีเว้นในกรณีที่ศิลปินคนทำหนังหันมาทำสิ่งนี้)

มันคือการหยิบฉวยและดัดแปลงความหมายใหม่ ยุทธศาสตร์ที่พัฒนากันมาตลอดประวัติศาสตร์วัฒนธรรมต่อต้าน ไม่ว่าจะในโลกของพังค์หรือป้ายประท้วง (หรือจริง ๆ มันก็อันเดียวกัน) มันคือการหยิบสิ่งประดิษฐ์จากโลกหนึ่ง มาชำแหละการเมืองเบื้องหลังมัน หรือใช้มันในทางตรงกันข้ามกับอุดมการณ์เดิมที่ผลิตมันออกมา

ช่วงปี 2006-2011 ศิลปินอย่าง Joseph DeLappe ก็สร้างการก่อกวนและการรำลึกเชิงการแสดง ชื่อ dead-in-iraq ภายในเกม America's Army ซึ่งได้รับทุนสร้างจากกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ เพื่อใช้ในการรับสมัครทหาร เขาแค่ล็อกอินเข้าเกม ทิ้งอาวุธ ยืนนิ่ง ๆ แล้วพิมพ์รายชื่อทหารอเมริกันผู้เสียชีวิตในสงครามอิรัก พิมพ์ทีละชื่อ ทีละชื่อ ลงไปในช่องแชทของเกม เพื่อให้ผู้เล่นอื่นตระหนักรู้ถึงความสูญเสียเลือดเนื้อและลมหายใจจริง ๆ บนโลก

หรือในวิดีโอ Big Blue Dress ที่สร้างจากเกม World of Warcraft ก็มีประเด็นทางเพศ (จากน้ำเสียงชายแทร่ฮาร์ดคอร์) ในกลไกของเกม โดยเล่าเรื่องนักเวท (Mage) ชาย ผู้ทรงพลัง แต่บ่นอุบว่าทำไม๊ทำไมต้องใส่กะโปรงเพื่อเพิ่มพลัง เพราะ “มันดูเกย์เหลือเกิน”

👾 คุณค่าของความสมัครเล่น

ในแถลงการณ์ของ มนต์รักพิศวาส พวกเขากล่าวว่า "จุดประสงค์ของการสร้าง “มนต์รักพิศวาส” ตั้งแต่ต้น ไม่เคยเป็นการสร้างภาพลักษณ์ของการเป็น “หนังรางวัล” หากแต่เป็นการสร้างหนังทดลอง Machinima ที่เกิดจากความรัก ความสนุก ความหลงใหลในการเล่าเรื่อง และการบันทึกความรู้สึกบางอย่างร่วมกับผู้ชมผ่านภาพ เสียง และดนตรี"

แนวคิดนี้สะท้อนความงามและคุณค่าของภาพยนตร์มาชินิมาอย่างซื่อตรงที่สุด ดังที่ Katie Salen นักวิชาการด้านเกมเคยตั้งข้อสังเกตไว้ว่า คุณค่าและเสน่ห์ของมาชินิมาอยู่ที่การรักษารากเหง้าเดิมของความสมัครเล่น (Amateur Roots) เอาไว้ ในโลกที่อะไร ๆ ก็เป็นกลไกขับเคลื่อนเม็ดเงินเศรษฐกิจไปหมด (อันนี้เราเติมเอง) แมชินิมาเป็นพื้นที่ปลอดภัย ให้ใคร ๆ ก็ลองล้มได้ เปิดให้คนธรรมดา ครีเอเตอร์ที่มีเรื่องราวและน้ำเสียงเฉพาะตัว ได้ลองผิดลองถูก ใส่มุขเฉพาะกลุ่ม ใส่ถ้อยคำยั่วล้อสังคม หรือสะท้อนบางมุมของสังคมที่ไม่เห็นในโรงภาพยนตร์ขนาดใหญ่

แมชินิมาจึงไม่ใช่ “ทางผ่าน” สำหรับไปสร้างหนังฟอร์มยักษ์เสมอไป แต่คือภาษาอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งเต็มไปด้วยชีวิตชีวา

ว่าแล้วก็อยากชวนให้ไปดู มนต์รักพิศวาส กันหน่อย เชื่อว่ายังไงก็ต้องได้มีฮาในความจริงใจในการแสดงออกของภาพยนตร์นี้กันแน่นอน