“ขอให้ชีวิตนี้ไม่เจอคำตอบ” ข้างหลังภาพของ ‘อรนลิน โลจนะโกสินทร์’ ศิลปินที่ขอวิ่งไล่ตามสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ไปตลอดชีวิต

Post on 16 November 2026

ในช่วงเดือนตุลาคมที่ผ่านมา มีหนึ่งนิทรรศการที่ GROUNDCONTROL เริ่มติดตามมาตั้งแต่ก่อนจะเริ่มโชว์ นั่นก็คือนิทรรศการ ‘Theater of the Inside’ ที่จัดแสดงอยู่ในอาคารเก่าสไตล์บรูทัลลิสต์อย่าง ‘ASVIN Bangkok’ โดยเจ็ดศิลปินอย่าง อับด์ คาชา (Abd Kasha), ดานิเอลา อัสโตเน (Daniela Astone), จิโอวานนี โลเปซ (Giovanni Lopez), ฉัตรกาญจน์ วงศ์ศิริ, นพนันท์ ทันนารี, รชต ศิริยกุล และ อรนลิน โลจนะโกสินทร์ โดยนิทรรศการนี้ก็เพิ่งปิดฉากการแสดงลงไปเมื่อช่วงสิ้นเดือนตุลาคมที่ผ่านมา

นิทรรศการ ‘Theater of the Inside’ ได้เปรียบผลงานของศิลปินทั้งหมดเป็นดั่ง ‘ละครเจ็ดฉาก’ ที่จัดแสดงอยู่บนเวทีเดียวกัน แต่ละฉากพาผู้ชมดำดิ่งสู่อารมณ์และความรู้สึกที่แตกต่าง ผ่านรูปแบบทางกายภาพ วัตถุ สัญลักษณ์ และภาพแทนอันหลากหลาย เพื่อชวนตั้งคำถามถึงการก่อร่างตัวตน ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่เกิดขึ้นข้างในกับบทบาทที่เราสวมบทบาทต่อโลกภายนอก โดยไม่ได้พยายามยัดเยียดคำตอบสำเร็จรูปหรือความจริงเพียงหนึ่งเดียว หากแต่เปิดพื้นที่ให้ม่านละครยังคงดำเนินต่อไปในจิตใจของผู้ชมแต่ละคน

และเพราะนิทรรศการนี้นี่เอง ที่นำทางพวกเราไปยังจังหวัดนครปฐม ที่ตั้งสตูดิโอของหนึ่งในศิลปินผู้เป็นตัวตั้งตัวตีคนสำคัญในการจัดงานครั้งนี้ ศิลปินคนนั้นก็คือ ‘อรนลิน โลจนะโกสินทร์’ จิตรกรผู้ผสานเทคนิคคลาสสิกเข้ากับการปาดป้ายแบบดิบ ๆ เทคนิคคอลลาจ และรูปทรงกึ่งนามธรรม เพื่อสำรวจก้นบึ้งของจิตใจ สัญชาตญาณ กิเลส และความเปราะบางของมนุษย์อย่างตรงไปตรงมา

ทันทีที่มาถึง คุณอรและผู้ดูแลก็ได้ออกมาต้อนรับทุกคนพร้อมร่มคันใหญ่ เธอเดินนำหน้าพวกเราอย่างฉับไว และค่อย ๆ พาเราเดินลึกเข้าไปในรั้วบ้านอันร่มรื่น ไม่นานพวกเราก็มาถึงดาดฟ้าของตึกหลังท้าย ๆ ที่รายล้อมด้วยทุ่งนา อันเป็นที่ตั้งสตูดิโอส่วนตัวของเธอ ในแวบแรกที่มอง พื้นที่ตรงนี้ดูละม้ายคล้ายเรือนกระจกสำหรับเพาะปลูกพืชพรรณ แต่เมื่อก้าวเข้าไปข้างในนั้น สิ่งที่รอต้อนรับคืองานศิลปะและร่องรอยของการลงมือทำงานจริง หนังสือหลายเล่มในหมวดศิลปะ ปรัชญา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พร้อมข้าวของเครื่องใช้อีกมากมายหลายชิ้นที่วางกระจัดกระจายอย่างมีชีวิต

คุณอรบอกกับเราอย่างเป็นกันเองว่า งานศิลปะทั้งหมดที่เห็นในตอนนี้ มีทั้งงานของเธอเองและงานของเพื่อนศิลปินคนอื่น ๆ ที่นำมาฝากไว้ เพื่อเตรียมนำไปติดตั้งในนิทรรศการ ‘Theater of the Inside’ และเพื่อเผยให้พวกเราได้เห็นผลงานที่เธอทำอย่างตั้งใจก่อนใคร เธอก็ได้จัดแจงพาคนมาช่วยกันรื้อภาพขนาดใหญ่ที่เพิ่งแพ็กไว้ออกมาให้เราได้ชมอย่างคล่องแคล่ว สะท้อนภาพความคุ้นชินของคนที่คลุกคลีกับการทำงานซ้ำแล้วซ้ำเล่าในพื้นที่แห่งนี้มานับครั้งไม่ถ้วน

หลังจากจัดแจงเสร็จสรรพ ภาพที่เธอวาดไว้ก็เผยโฉมออกมาอยู่กลางสตูดิโอ เธอขอนั่งพักสักครู่ ก่อนที่บทสนทนาจะค่อย ๆ พาเราย้อนเวลากลับไปสู่จุดเริ่มต้นของเด็กหญิงคนหนึ่ง คนที่เคยมองว่าตัวเอง ‘วาดรูปไม่เป็น’ เลยแม้แต่น้อย และนั่นคือจุดเริ่มต้นบทสนทนาถึงเส้นทางศิลปิน ที่อยากขอวิ่งไล่ตามสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ไปตลอดชีวิต

**อรนลิน โลจนะโกสินทร์**

อรนลิน โลจนะโกสินทร์

จุดเริ่มต้นเส้นทาง จากคนที่ ‘วาดรูปไม่เป็น’ สู่การเรียนศิลปะจากสองศาสตร์ที่ต่างกันสุดขั้ว

“อรยังไม่เจอสถานที่ที่สอนทั้งความคิดและการลงมือทำแบบลงลึก ผลเลยการได้ลองไปสุดทั้งสองทาง”

ภาพจำของเด็กเรียนศิลปะส่วนใหญ่อาจเริ่มต้นจากสมุดสเก็ตช์ภาพเหมือนอันแม่นยำหรือรางวัลประกวดวาดรูป แต่ในสายตาของอรนลิน วัยเด็กของเธอห่างไกลจากนิยามคำว่า ‘คนมีพรสวรรค์’ ลิบลับ โดยเฉพาะในบ้านที่มีพี่ชายและน้องชายวาดรูปเก่ง เธอมองว่าตัวเองเป็นเพียงเด็กช่างเพ้อเจ้อที่ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการสับเปลี่ยนชุดให้ตุ๊กตากระดาษและเล่นดินน้ำมันในยุคอนาล็อก

เธอเล่าถึงความทรงจำแรก ๆ ที่มีต่อคำว่า ‘ศิลปะ’ ให้ฟังว่า “จริง ๆ ตอนเด็ก ๆ พี่ชายกับน้องชายจะชอบวาดรูปแล้วเขาก็เก่งศิลปะกันทุกคน ยกเว้นอรนะ (หัวเราะ) อรเป็นเหมือนเด็กเพ้อเจ้อที่ชอบอยู่ในโลกของจินตนาการ โชคดีที่เราโตมาในยุคอนาล็อก เวลาว่างก็เล่นตุ๊กตากระดาษ ดินน้ำมัน เราไม่ได้มีสกิลอะไรเลย แต่พอไปเรียนที่อังกฤษตอนอายุสิบสามสิบสี่ นั่นเป็นครั้งแรกที่เจอครูดี เขาพาเราไปมิวเซียม มีหนังสือให้อ่านเต็มที่ ก็น่าจะเป็นตอนนั้นแหละที่รู้สึกว่า เฮ้ย มันมีวิชาอย่างนี้ให้เรียนด้วยเหรอวะ”

“อรเป็นคนที่ชอบทั้งศิลปะและวิทยาศาสตร์ เพราะรู้สึกว่า มันคือเรื่องเดียวกัน มันสนุกเหมือนกัน อรเรียนฟิสิกส์ไม่ได้ แต่ได้ชีวะกับเคมี เพราะเวลานึกถึงโครงสร้างอะตอมในวิชาเคมี เราไม่ต้องท่องจำ เราวาดรูปเอา ส่วนชีวะครูก็ให้ดูวิดีโอแล้วจำเป็นการ์ตูน วิทยาศาสตร์ตอนนั้นมันไม่ใช่การท่องจำ แต่มันคือการทดลอง มันใช้หัว ใช้ความครีเอทีฟเยอะมาก แต่สุดท้ายแล้ว ตอนต้องเลือกว่าจะไปเรียนอะไรกันแน่ เราก็เลือกศิลปะก่อน”

“อาจจะเพราะตอนนั้นยังเด็กเกินไป แล้วมองว่าตัวเองวาดรูปไม่เก่ง เลยเข้าเรียนสายกราฟิกดีไซน์ ที่เซ็นทรัลเซนต์มาร์ตินส์ (Central Saint Martins) ตอนแรกก็เรียนกราฟิก จากนั้นย้ายไปเรียนภาพประกอบ สุดท้ายจบแบบทำวิดีโอ คือสกิลมันไม่ได้อะ แล้วตอนนั้นติดเพื่อนด้วย เพื่อนเลือกกราฟิกเราก็เลยเรียนบ้างละกัน คืองี่เง่าอะ เด็กเกิน (หัวเราะ)”

“ต้องหาตัวเองนานมากนะตอนเป็นเด็ก กว่าจะรู้ว่าเราชอบเพ้นท์ติ้ง แต่เอาจริง ๆ มันรู้อยู่แล้วแหละ ติดที่เราไม่ได้คิดว่าตัวเองจะทำได้ แล้วตอนนั้นก็ยังเด็ก ไม่ได้สนใจจะเรียนอะไรเท่าไร แถมเวลาไปดูงานในมิวเซียม อรจะไปดูงานของเทอร์เนอร์ (J.M.W. Turner) ดูอะไรพวกนั้น ไม่เคยไปดูงานกราฟิกแล้วชอบเลย ก็ยังงง ๆ กับตัวเองว่า แล้วเราเรียนกราฟิกไปทำไมวะ พอเรียนจบ ความรู้สึกมันเลยดึงเรากลับไปหาเพ้นท์ติ้งอยู่ดี”

ก่อนจะถามคำถามต่อไป คุณอรก็เผยถึงเบื้องหลังการเรียนที่ไม่ได้เป็นดังใจเท่าไรนัก เพราะสำหรับเธอ การเรียนที่เซ็นทรัลเซนต์มาร์ตินส์ เป็นพื้นที่สำหรับคนที่พร้อมออกบินแล้ว ในขณะที่เธอยังเพิ่งเริ่มกางปีกเป็นเท่านั้น

“ตอนเรียนที่เซ็นทรัลเซนต์มาร์ตินส์ มันแทบไม่มีการสอนสกิลเลย” เธอบอก “มีแต่อาทิตย์นี้ให้ลองถ่ายรูป อาทิตย์นี้ลองทำงานคอนเซ็ปต์ เท่ากับว่า เรามีไอเดีย แต่เราทำมันออกมาไม่ได้เพราะไม่มีสกิล เลยรู้สึกทรมานกับสิ่งนี้มาก จนสิบปีต่อมา อรตัดสินใจไปเรียนต่อที่ Florence Academy of Art ซึ่งทุกอย่างดันตรงกันข้ามกันไปเลย (หัวเราะ) เพราะฝั่งนี้เป็นโรงเรียนช่างศิลป์แบบเพียว ๆ เลย ไม่ได้สอนเรื่องความคิดสร้างสรรค์ เน้นเรียนเทคนิคล้วน ๆ แบบต้องยืนวาดคนวันละเจ็ดแปดชั่วโมง ดูกันที่สกิลเพียว ๆ”

“ถ้าเปรียบเทียบง่ายที่สุด เซ็นทรัลเซนต์มาร์ตินส์เหมือนมีคนเปิดเพลงโคตร inspire ให้ฟัง แต่เราแต่งเพลงไม่ได้เพราะอ่านโน้ตไม่ออก ส่วนฟลอเรนซ์คือสอนกดสเกล โด-เร-มี จนหลับตาเล่นได้คล่องทั้งเปียโน แต่คุณแต่งเพลงไม่ได้ คือเราคิดเลยนะว่า ในโลกนี้มันไม่มีมหาลัยที่รวมสองอย่างนี้ไว้ด้วยกันเลยหรอ อรเลยต้องเอาทั้งสองฝั่งมาชนกันเอง แบบกลับมาตกตะกอนเอง ซึ่งช่วงนี้แหละที่เรางมอยู่นาน”

ท่ามกลางความสับสนจากการท่องไปในสองโลกที่ต่างกันสุดขั้ว จากโรงเรียนศิลปะระดับโลกที่เน้นคอนเซ็ปต์แต่ไม่สอนจับพู่กัน สู่โรงเรียนช่างศิลป์ระดับตำนานที่เคี่ยวกรำทักษะจนไม่มีพื้นที่ให้ความสดใหม่ทางความคิด การจับสองขั้วมาปะทะกันไม่ได้ทำให้เธอค้นพบ ‘ทางลัด’ หากแต่ทำให้เธอตกผลึกว่า ศิลปะก็เหมือนกับการทดลองที่ไม่มีวันมีคำตอบสุดท้าย

“เอาจริง ๆ ทุกวันนี้เราก็ยังไม่มีคำตอบให้ตัวเองเลยนะ มันไม่มีจุดเปลี่ยนที่ชัดเจนขนาดนั้น ทุกวันนี้เหมือนเรากำลังวิ่งตามสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันใกล้เข้าไปเรื่อย ๆ แต่มันไม่ใช่ มันยังไม่ถึง และอรคิดว่ามันไม่มีวันเจอ”

“อรเลยไม่เก็ทเวลาได้ยินคนบอกว่า เดี๋ยววันหนึ่งก็เจอทางของตัวเอง เพราะเราคิดคนละแบบ อรมักจะคิดว่า ขอให้ชีวิตนี้ไม่เจอคำตอบเลยเหอะ เพราะถ้าเจอ แปลว่าคงเบื่อแล้ว สิ่งที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่ขายรูปไม่ได้ หรือวาดรูปออกมาไม่สวย แต่มันคือความรู้สึกเบื่อ ไม่อยากทำแล้ว การไม่รู้แล้ววิ่งหาอะไรที่เป็นไปไม่ได้เนี่ยแหละ คือวัตถุดิบสำคัญที่ทำให้เรายังอยากทำงานต่อไป”

เบื้องหลังสัญชาตญาณ งานคอลลาจ และการถ่ายทอดความชั่วร้ายของมนุษย์ผ่านฝีแปรง

เมื่อมองไปตามผนังในสตูดิโอ เรายังมองเห็นภาพร่างคอลลาจถูกแปะทับซ้อนกันอย่างไร้ระเบียบ แม้ผลงานของคุณอรจะปรากฏในรูปแบบเพ้นท์ติ้ง แต่งานคอลลาจคือหนึ่งในจุดเริ่มต้นของมัน

คุณอรบอกเราว่า เธอไม่เคยทำงานด้วยการเริ่มจาก ‘คอนเซปต์’ เลยสักครั้ง ทุกอย่างมาจากภาพหรือความรู้สึกบางอย่างที่ก่อตัวในหัว และเธอก็พยายามปะติปะต่อมันด้วยการคอลลาจ ก่อนจะแปรเปลี่ยนเป็นงานจิตรกรรมที่ไม่มีอะไรถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า แล้วปล่อยให้เรื่องราวที่ปรากฏขึ้นมา สะท้อนก้นบึ้งของจิตใจ สัญชาตญาณ ตลอดจนความเปราะบางที่ไม่สมบูรณ์แบบของมนุษย์อย่างตรงไปตรงมา

“อรไม่เคยเริ่มต้นทำงานจากการมีไอเดียหรือแนวคิดมาก่อนเลยสักครั้ง มันแทบจะอธิบายไม่ได้เลยด้วย จุดเริ่มต้นมักเป็นแค่ความรู้สึกว่า เราชอบภาพในหัวแบบนี้จัง แบบจู่ ๆ ก็อยากจะเพ้นท์ภาพคนนั่งกินข้าวบนโต๊ะแบบมูมมาม เลอะเทอะไปเลย ส่วนความรู้สึกที่ต้องตามหาว่า มันหมายความว่าอะไร มาจากไหน หรือมีแนวคิดอะไรอยู่เบื้องหลัง อรไม่ได้คิดเรื่องพวกนี้เอาไว้ก่อน”

“แต่พอทำงานไปสักพัก ระหว่างทางหรือหลังจากทำเสร็จแล้ว เราอาจค่อย ๆ มองเห็นความเชื่อมโยงกับสิ่งที่เคยคิด หรือประสบการณ์บางอย่างในชีวิต เหมือนการกลับมาต่อจิ๊กซอว์แล้วเริ่มเข้าใจที่มาของมันมากขึ้น แต่บางทีก็ไม่จำเป็นต้องหาคำตอบให้ทุกอย่างนะ เพราะอรคิดว่า ภาพเขียนไม่ได้มีไว้เพื่อให้เราเข้าใจเสมอไป แต่มันมีไว้ให้เรารู้สึก งานจิตรกรรมสำหรับอรจึงไม่ได้อยู่ในขอบเขตของเหตุผลหรือหลักตรรกะขนาดนั้น”

เธอขยายความให้เราเห็นภาพมากขึ้นผ่านการเล่าถึงกระบวนการทำงานว่า “ผลงานทุกชิ้นของอรจะเริ่มจากการมีเสาหลักบางอย่าง ซึ่งมาจากการทำภาพคอลลาจหรือการใช้หลักการคล้ายกันคือการค่อยๆสร้างรูปไปทีละชิ้นแบบไม่ต้องกำหนดมาก่อนเพื่อใช้เป็นภาพอ้างอิง”

“เวลาทำอรก็จะหยิบภาพนั้นภาพนี้มาแปะตามความรู้สึก ไม่ก็สร้างรูปทรงนามธรรมขึ้นมา พอแปะหรือวาดอะไรต่อลงไป รูปทรงนั้นก็จะบอกเราว่าต้องทำอะไรต่อ หรืออยากได้อะไรบางอย่างมาเติม เราก็ค่อย ๆ แปะหรือวาดเพิ่มไปเรื่อย ๆ เหมือนเรากับงานกำลังสร้างสรรค์สิ่งนี้ร่วมกัน ไม่ใช่เราที่เป็นคนกำหนดทิศทางเพียงฝ่ายเดียว อรมองว่างานมีชีวิตของมันเอง และสามารถบอกเราได้ว่าต้องการอะไร”

“พอเริ่มลงมือวาดจริง อรจะเปิดรับทุกอย่าง ถ้างานจะเลี้ยวซ้าย เลี้ยวขวา หรือเปลี่ยนไปเป็นภาพอีกแบบเลยก็ไม่เป็นไร ไม่ได้ยึดติดกับภาพอ้างอิงมากนัก โดยปกติแล้วอรจะชอบใช้อะไรที่ควบคุมยากเช่นผง pigment หรือ หมึกเพราะสื่อเหล่านี้มีธรรมชาติของมันเอง ไหลไปทางไหนก็ไม่รู้ บางจังหวะเปียกมาก บางจังหวะเปียกน้อย เกิดเป็นร่องรอยที่คาดเดาไม่ได้ ตอนเริ่มต้นอรจะปล่อยให้ภาพเป็นนามธรรมมาก ๆ ถึงแม้ภาพอ้างอิงจะมีรูปทรงชัดเจนอยู่แล้ว แต่ช่วงแรกอรจะใช้การเคลื่อนไหวและความรู้สึกนำ มากกว่าจะพยายามวาดให้เหมือน แล้วค่อยกลับมาเก็บรายละเอียดและรูปทรงในภายหลัง”

“อรเรียกมันว่า เป็นการ ‘ทำลายสลับกับสร้าง’ ซึ่งเป็นการสลับไปมาระหว่างการสร้างกับการทำลาย มันอาศัยความกล้าได้กล้าเสีย ปาดสีลงไปครั้งเดียวแล้วต้องไม่กลับไปแตะมันอีก เพราะมันอาจเละ หรือไปทับบริเวณที่เราเคยตั้งใจวาดเอาไว้ก็ได้ เราต้องกล้าที่จะยอมเสีย ถ้ามันเสียจริง ๆ ก็ต้องพร้อมเริ่มต้นใหม่ สำหรับอร การทำงานศิลปะไม่ได้ดำเนินไปตามลำดับขั้นจากหนึ่งถึงสิบเสมอไป บางครั้งทำไปถึงจุดหนึ่งแล้วก็ต้องถอยกลับ หรืออาจเปลี่ยนไปเป็นภาพอีกแบบเลยก็ได้”

“จริง ๆ แล้ว อรชอบพูดคุยถึงกระบวนการทำงานมากกว่า เพราะปลายทางของภาพเป็นเรื่องหนึ่ง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทางน่าสนใจมาก เพราะมันบ่งบอกถึงวิธีคิดและตัวตนของคนทำ ยิ่งกว่ารูปปลายทางที่ปรากฏอยู่ในภาพเสียอีก”

“อรชอบคิดค้นวิธีทำงานที่ไม่สามารถควบคุมหรือคาดเดาผลลัพธ์ได้ง่ายๆ อยากให้งานมีส่วนกำหนดทิศทางของตัวเอง ไม่ใช่เริ่มต้นจากการรู้หมดแล้วว่าจะเกิดอะไรขึ้น อรต้องไม่รู้ว่ามันจะออกมาเป็นยังไง ถ้ารู้สึกชอบหรือพอเดาทางได้ตั้งแต่แรก อรก็จะเลิกทำ เพราะมันน่าเบื่อ กระบวนการแบบนี้มันเป็นการฝึกใจด้วย เพราะตระหนักว่าเราไม่ได้เป็นคนควบคุมทุกอย่าง อรคิดว่าการมีองค์ประกอบของความคาดเดาไม่ได้เป็นเรื่องสำคัญมากสำหรับการทำงาน”

พอได้ยินคำว่า ‘ทำลายสลับสร้าง’ เราจึงชวนคุณอรคุยถึงการไฟนอลผลงานว่า เธอจะรู้ได้ยังไงว่า การทำลายครั้งนี้คือครั้งสุดท้ายของการสร้างงานแล้ว ซึ่งเธอก็ยอมรับกับเราตรง ๆ ว่า การต้องตัดสินใจว่าพอแล้ว หรือไปต่อนี่แหละที่ยากมาก ๆ สำหรับเธอ นั่นจึงทำให้เธอต้องทิ้งงานไปหลายชิ้นมากเช่นกัน

“อรคิดว่า ทุกอย่างขึ้นอยู่กับความรู้สึก คือบางครั้งเราอาจเหนื่อยหรือล้าจนมองอะไรก็รู้สึกว่ามันเละไปหมด แต่พอกลับมาดูอีกวัน อาจพบว่ายังแก้ไขหรือพัฒนาต่อได้ ส่วนใหญ่จึงเป็นเรื่องของสัญชาตญาณมากกว่า ไม่มีถูกหรือผิด เราจะรู้สึกได้เองว่าตรงนี้เยอะไป น้อยไป หรือดูยุ่งเหยิงเกินไป เพราะการทำงานศิลปะสำหรับอรอาศัยความรู้สึกมากกว่าเหตุผล”

“อย่างบางวันก่อนมีประจำเดือน อรมองภาพแล้วรู้สึกว่า เละชิบหาย พังหมดแล้ว แต่พอผ่านไปสักอาทิตย์กลับมาดูอีกที อ้าว มันก็สวยดีนี่นา (หัวเราะ) ส่วนถ้าจะถามต่อว่า ต้องทิ้งงานแล้วเริ่มใหม่บ่อยไหม คำตอบคือบ่อยมาก (หัวเราะ) คืออรเป็นคนไม่ค่อยย้อนกลับไปหางานเดิม ถ้าความรู้สึกที่มีต่อชิ้นนั้นหมดไปแล้ว อรก็เลือกทิ้งเลย ไม่จำเป็นต้องเสียดาย”

“ลึก ๆ แล้ว พอมองย้อนกลับไป หลักๆงานของอรมันนมันจะเกี่ยวกับหลาย ๆ มิติของความเป็นมนุษย์เช่นเรื่องการพลัดพราก ความรักใคร่เสน่หา ความเหงา เศร้า กิเลส ความโลภ หรือความวิปริตของมนุษย์อรสนใจศาสนาพุทธแต่ไม่ใช่ในเชิงความเชื่อ หรือความศรัทธาอะไรแบบนั้นนะ แต่เป็นในแง่วิธีคิดเรื่องความเป็นจริงและเรื่องความทุกข์ อย่างผลงานที่ทำเมื่อปีก่อน อรจะพูดเรื่องบริโภคนิยม ความตะกละ ความอุบาทว์ของคนที่แย่งกันกิน แย่งกันโกย แต่ไม่ได้หมายความว่า เราทำเพราะสะใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นนะ จะว่ายังไงดี คืออรชอบดูความฉิบหายที่มนุษย์สร้างขึ้นมาทำลายตัวเอง มันเป็นสิ่งที่เห็นได้ชัดและเราก็มีความรู้สึกต่อมันอย่างชัดเจน

ว่าด้วย ‘จิตใจ’ ของ ‘จิตรกร’ เมื่อศิลปินมีจิตเป็นนายกายเป็นบ่าว และ ‘ความไม่รู้’ ที่ขัดเกลาจนเกิดศิลปะ

ก่อนจะออกเดินทางไปยังนครปฐม เราได้ลองทำความรู้จักกับคุณอรผ่านเว็บไซต์ส่วนตัวของเธอ และสิ่งที่สะดุดตาทันทีคือโควทของ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ (Albert Einstein) ที่เธอหยิบยกมาวางไว้ ประโยคนั้นคือ “The most beautiful experience we can have is the mysterious. It is the fundamental emotion that stands at the cradle of true art and true science.”

หากถอดความอย่างเรียบง่าย ข้อความนี้กำลังบอกเราว่า “ประสบการณ์ที่งดงามที่สุดที่เราสัมผัสได้คือ ‘ความลึกลับ’ มันคืออารมณ์ความรู้สึกพื้นฐานที่ให้กำเนิดทั้งศิลปะและวิทยาศาสตร์ที่แท้จริง”

เรานึกถึงประโยคนี้ ตอนได้ยินคุณอรเล่าถึงชีวิตวัยเด็กที่ชอบทั้งวิทยาศาสตร์และศิลปะ และมองว่าสองศาสตร์นี้เป็นเรื่องเดียวกัน แน่นอนว่า การมองว่าศิลปะกับวิทยาศาสตร์เป็นเรื่องเดียวกันไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ ย้อนกลับไปในยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ (Renaissance) ศิลปินชั้นครูอย่าง เลโอนาร์โด ดา วินชี (Leonardo da Vinci) ก็ไม่ได้จำกัดตัวเองไว้แค่หน้าผืนผ้าใบ แต่เป็นทั้งนักกายวิภาคศาสตร์ วิศวกร และนักสังเกตการณ์ธรรมชาติ เช่นเดียวกัน

แต่สิ่งที่เราอยากรู้คือ ทำไมคุณอรเลือกที่จะเชื่อแบบนั้น ซึ่งเธอก็เล่าให้ฟังว่า “อรชอบศิลปะกับวิทยาศาสตร์พอ ๆ กัน เพราะมันคือเรื่องเดียวกัน มันสนุกเหมือนกันเลย เวลาคนพูดถึงโควทของไอน์สไตน์ที่มีคำว่า Mysterious หรือ ความลึกลับ อรคิดว่ามันใช่เลย สองศาตร์นี้มีความลึกลับเหมือนๆกัน”

“สำหรับอร เวลามนุษย์เจอความลึกลับหรือสิ่งที่ไม่เข้าใจมันทำให้เกิดการตั้งคำถาม อรว่า ความไม่เข้าใจเนี่ยแหละคือสารตั้งต้นของความคิดสร้างสรรค์ เพราะมนุษย์ใช้ความคิดสร้างสรรค์สร้างสิ่งที่ตัวเองไม่เข้าใจ สิ่งที่ตัวเองไม่มี หรือมองไม่เห็น”

“อย่างหลอดไฟเนี่ย อยู่ดี ๆ คนจะคิดหลอดไฟขึ้นมาได้ยังไงถ้าพวกเขาไม่จินตนาการ ศิลปะกับวิทยาศาสตร์เลยอาศัยสิ่งเดียวกัน เพียงแต่ความคิดสร้างสรรค์ของนักวิทยาศาสตร์ถูกแปรออกมาเป็นนวัตกรรม แต่ของศิลปินอย่างเราคืองานศิลปะ อรเลยมองว่าความลึกลับคือสารตั้งต้นของทั้งสองอย่าง”

หลังจากพูดคุยกันมาพักใหญ่ น้ำมะพร้าวสดและผลไม้ที่คุณอรเตรียมไว้ก็ถูกยกเข้ามา และปล่อยให้พวกเรได้มีเวลาหยุดพักกันสักครู่ พร้อมกับความเงียบที่รายล้อมเข้ามา แต่ไม่ได้ชวนให้อึดอัดแต่อย่างใด สำหรับคุณอร ความเงียบและการทำงานเป็นของที่อยู่คู่กัน เพราะความสงบรอบตัวคือสิ่งที่ส่งผลโดยตรงต่อ ‘จิตใจ’ หนึ่งในสิ่งที่เธอมองว่า เป็นเครื่องมือชิ้นสำคัญที่สุดในการสร้างงาน เพราะเมื่อกายเป็นเพียงผู้ลงมือปาดป้าย จิตใจต่างหากที่เป็นนายคอยกำกับทิศทางและสะท้อนความจริงแท้ออกมา

“ยิ่งทำงานเยอะ ยิ่งรู้ว่าตัวเองไม่รู้” เธอบอก “คำว่า ‘จิตรกร’ มันคือการทำงานอยู่กับจิตใจตัวเอง ถ้าคุณทำงานศิลปะเพื่อพอกพูนอัตตาหรืออีโก้ไปเรื่อย ๆ คุณจะทุกข์มาก แต่ถ้าเราใช้มันเป็นเครื่องมือในการฝึกขัดเกลาจิตใจ ฝึกลดตัวตน ฝึกอยู่กับความอึดอัด ไม่ได้ดั่งใจ มันจะเป็นอาชีพที่ยอดเยี่ยมที่สุด เพราะมันแทบไม่ต้องไปยุ่งกับใคร มันอยู่ในความเงียบ และได้อยู่กับตัวเองจริง ๆ”

“อันนี้ส่วนตัวนะ อรเป็นคนที่ไม่ทำงานเวลาที่ตัวเองรู้สึกไม่โอเค จะไปพักเลย ไม่ชอบสร้างงานเวลาที่มีอารมณ์รุนแรง บางคนอาจสร้างงานได้ดีเวลาโกรธ โมโห หรือเศร้ามาก แต่อรไม่ใช่ไทป์นั้น อรขอตัวไปกอดหมา กินไอติมดีกว่า อรจะต้องทำงานเวลาที่นอนพอ กินอิ่ม รู้สึกสบายใจ เพราะถ้าเราอารมณ์ท่วมอยู่เราจะโดนกลืนด้วยอารมณ์แต่ถ้าเวลาผ่านไปมันเบาลงเราจะสามารถถอยมาเป็นคนสังเกตและถ่ายทอดความรู้สึกนั้นได้ดีกว่า”

“ในอาชีพนี้ ถ้าเราโกหกหรือเสแสร้ง มันโคตรชัดเลย แล้วมันไม่มีความจำเป็นต้องทำแบบนั้น เพราะถ้าคุณโกหก คุณอยู่ไม่ได้นานหรอก ศิลปะมันทำให้อรหันกลับมารู้จักตัวเองเยอะมากว่าเรามีสันดานแบบไหน แล้วเราก็ใช้มันสอนให้เราพัฒนาขึ้นจากข้างใน งานที่ดีคืองานที่มาจากความซื่อสัตย์ต่อตัวเอง อัตลักษณ์อะไรทั้งหลายแหล่มันเป็นเรื่องเปลือก แต่งานศิลปะที่โลกจำ มันอาศัยความซื่อสัตย์มาก ๆ ถ้าเราไม่โกหกตัวเอง มันคือที่สุดแล้ว”

“แต่ถึงอย่างนั้น อรก็ไม่ได้ชอบคำที่เน้น ‘ความเป็นตัวเอง’ เท่าไร เพราะมันยังดูมีอัตตาเนอะ แต่กำลังจะบอกว่า คนเรามันจะมีก้นบึ้งของจิตใจ ไอ้พาร์ตที่เป็นเราที่บางทีมันบอบบาง ไม่อยากให้ใครเห็น หรือพาร์ตที่ไม่เพอร์เฟกต์ มันอาศัยความกล้านะที่จะดึงมันออกมา ถ้าทำแบบเซฟ ๆ มันก็จะเป็นอีกแบบหนึ่ง แต่ถ้าเราซื่อสัตย์ต่อความต้องการที่อยู่ข้างในจริง ๆ ตอนทำมันจะมีความกลัวแฝงมาเสมอ แต่เราต้องฝ่ามันไปให้ได้ พอข้ามไปได้ มันจะถึงจุดที่ไม่แคร์อะไรแล้ว เพราะมันคือตัวเองจริง ๆ”

“ในยุคนี้มันยากที่เราจะไม่แคร์อะไร เพราะมีโซเชียลมีเดีย มีการตอบสนองกับโลกภายนอกตลอดเวลา เราตัดสินตัวเอง และโดนคนอื่นตัดสิน แต่งานศิลปะที่เป็นของจริง มันจะก้าวข้ามจุดนั้นไป มันไม่ใช่เรื่องดีหรือไม่ดี ชอบหรือไม่ชอบ เราจะไม่ค่อยสะทบสะท้านถ้าได้ทำสิ่งที่ซื่อตรงต่อใจจริงๆ ”

“ในท้ายที่สุด เรานี่แหละคือนักวิจารณ์ตัวเองที่เหี้ยมโหดที่สุด ไม่มีใครในโซเชียลมีเดียจะมาด่าเราได้เจ็บเท่าเราด่าตัวเองหรอก แล้วอันนั้นแหละที่ทำให้เราไม่จริงกับตัวเอง เพราะมันมีฟิลเตอร์คอยกังวลว่าคนอื่นจะคิดยังไง จะออกมาไม่ดีไหม แต่ถ้าเราก้าวข้ามเรื่องนี้ไปได้ มันก็ไม่ต้องไปมัวคิดถึงคนอื่น และมันก็จะก้าวขึ้นไปสู่การทำงานศิลปะอีกแบบหนึ่ง”

“ทุกวันนี้บอกตรง ๆ ว่า อรก็ยังทำไม่ได้สมบูรณ์หรอก แต่ก็อยากไปให้ถึงจุดที่มันก้าวข้ามเรื่องเปลือกภายนอก ข้ามความกลัวว่าคนอื่นจะมองเรายังไง เพราะบางทีไอ้ตัวนักวิจารณ์ในหัวเรานี่แหละ ที่ไม่อยากให้ตัวตนที่แท้จริงข้างในได้ออกมา เพียงเพราะมันบอบบางหรือไม่มั่นใจ... มันซับซ้อนตรงนั้นแหละ”

เธอยังแชร์ถึงอีกหนึ่งความกังวลในฐานะศิลปิน นั่นก็คือการจัดแสดงงาน ไม่ใช่เพราะกลัวคำวิจารณ์ แต่การต้องรับมือกับคนมากกว่าสิบคนต่อวันคือสิ่งที่ยากสำหรับเธอ

“อรไม่ชอบจัดแสดงงานเลย หรือถ้าจำเป็นต้องแสดง ขอเลือกเองได้ไหมว่าอีกกี่ปีค่อยแสดง อยากทำไปเรื่อย ๆ โดยไม่ต้องมีกำหนดเวลา เพราะอรไม่ชอบเดดไลน์เหมือนกัน การต้องอยู่ในวัฏจักรของการทำงานเพื่อให้ทันกำหนดจัดแสดงมันค่อนข้างยากสำหรับอร และสร้างความกดดันจริง ๆ”

“อย่างผลงานที่ทำเมื่อปีที่แล้ว มันมีอิสระมากกว่าเยอะ เพราะเราจะทำให้เสร็จเมื่อไรก็ได้ หรือถ้ารู้สึกว่าภาพมันเละ จะทิ้งไปเลยก็ได้ แต่พอมาถึงปีที่ต้องทำงานให้ทันเดดไลน์และต้องแสดงผลงาน มันกลายเป็นความรู้สึกอีกแบบหนึ่ง เหมือนมีอะไรบางอย่างมาบีบให้เราต้องคิดว่า มันต้องออกมาดีแล้วนะ ไม่อย่างนั้นเราตายแน่’ (หัวเราะ)”

“แต่ถ้าเป็นนิทรรศการกลุ่มอรโอเคนะ เพราะอยากเจอเพื่อน อย่างครั้งนี้เพื่อนก็บินมาจากอิตาลี อรชอบพลังที่เกิดจากการทำงานร่วมกันของผู้คน ชอบการแลกเปลี่ยนและสร้างสรรค์อะไรบางอย่างร่วมกับคนอื่น แต่ถ้าต้องมาจัดนิทรรศการเดี่ยว อยู่คนเดียวในฐานะศิลปินเจ้าของงาน อรรู้สึกอายและอึดอัดมาก ถ้าสามารถทำแต่นิทรรศการกลุ่มไปได้ตลอดชีวิต อรก็มีความสุขดีแล้ว คนอื่นอาจจะดีใจเมื่อได้มีนิทรรศการเดี่ยวเป็นของตัวเอง แต่อรไม่เลย ไม่ได้รู้สึกดีใจหรือมีความสุขกับอะไรแบบนั้นจริง ๆ”

“จริง ๆ อรเป็นคนเก็บตัวมาก แต่คนภายนอกอาจดูไม่ออก เพราะอรเป็นคนพูดเสียงดัง ฟังชัด ถ้าเรานั่งคุยกันแบบนี้ก็ไม่มีปัญหาเลย แต่ถ้าวันไหนต้องเดินเข้าไปในนิทรรศการของตัวเองแล้วเจอคนเยอะ ๆ อรจะพยายามหลบอยู่ตามมุมต่าง ๆ เพราะรู้สึกอึดอัดมาก อรไม่ได้ชอบการตกเป็นจุดสนใจหรืออยู่ท่ามกลางสายตาของผู้คนขนาดนั้น เวลาไปเจอคนเยอะ ๆ หรืออยู่ในสถานที่ที่พลุกพล่าน พอกลับถึงบ้านอรมักจะนอนไม่หลับ หัวใจเต้นแรง เหมือนยังตื่นเต้นกับเหตุการณ์ที่เพิ่งเจอมาในวันนั้น แบบ โอ้โห วันนี้เราเจอคนเกินสิบคนเลยนะ! (หัวเราะ)”

“ไม่ใช่ว่ารังเกียจผู้คนหรือรู้สึกอายเวลาต้องเจอใครนะ แต่เพราะในชีวิตประจำวันเราแทบไม่ได้พบเจอผู้คนเลย ส่วนใหญ่ใช้เวลาอยู่คนเดียวในสตูดิโอเป็นเวลานาน พอต้องมาเจอคนเยอะ ๆ พร้อมกันจึงไม่ค่อยชิน ทุกครั้งที่กลับมาจะรู้สึกเหมือนแบตเตอรี่หมด ต้องใช้เวลาชาร์จพลังอีกสักสามวันถึงจะกลับมาเป็นปกติ”

ความสนใจใหม่ที่เกิดขึ้นหลังมิตรแท้จากไป

ในวัย 40 ปี นอกเหนือจากการทำงานศิลปะ เธอยังพบกับบทเรียนบทใหม่ที่ทำให้เธอเข้าใจเรื่อง ‘ความไม่เพอร์เฟกต์’ และการโอบกอดความเปราะบางของชีวิต ที่เกิดขึ้นจากรอยแผลสดใหม่จากความเป็นจริงจากเหตุการณ์เสียชีวิตของเพื่อนศิลปินรุ่นพี่ มิตรแท้ที่เติบโตมาด้วยกัน ซึ่งสั่นสะเทือนมุมมองชีวิตของคุณอร

“ตอนเด็กกว่านี้ อรเคยมีแรงขับ มีเป้าหมายที่ตั้งใจไว้เยอะมาก ทั้งอยากประสบความสำเร็จ อยากเข้าไปในวงการศิลปะ อยากไปถึงจุดนั้นจุดนี้ จะมีเป้ามีหมุดปักไว้ตลอดเวลา แต่พออายุแตะ 40 ปุ๊บ ไม่รู้เกิดอะไรขึ้น พอมันโตขึ้น มันเหมือนแบบ... ช่างมันเถอะ กูอยากเป็นมนุษย์คนหนึ่งที่มีความสุข วันไหนไม่อยากเพ้นท์ก็ไม่ต้องเพ้นท์ มันมีความสุขขึ้นเยอะเลยนะพอมันไม่มีเป้าแบบนั้น ไม่ใช่ว่าเราขี้เกียจ แต่เราอยู่ด้วยความสบายใจมากขึ้นว่า ถ้าชีวิตนี้มันไปไม่ถึงจุดนั้น ฉันก็แฮปปี้อยู่ดี”

“ยิ่งพอได้ทราบข่าวพี่ที่เรารักและสนิทมาก ๆ เสียชีวิตไปเมื่อต้นปี อรแคปหน้าจอเก็บไว้เป็นข้อความไลน์สุดท้ายที่คุยกันเลยนะ หน้าสุดท้ายเขาเขียนไว้ว่า ‘อร มันมีอะไรในชีวิตที่พิเศษมากกว่าเพ้นท์ติ้งเยอะนะ ออกไปเลี้ยงปลา เลี้ยงหมาบ้างก็ได้ อย่าไปซีเรียสกับมันนักเลย’”

“โห... ข้อความนั้นมันเปลี่ยนอรเลยนะ แล้วพี่เขาไปแบบไม่บอกไม่กล่าว เขาเสียชีวิตจากอุบัติเหตุมอเตอร์ไซค์ มันอึ้งมากจนทำให้คิดได้ว่า คนเราแม่งจะไปเมื่อไรก็ไม่รู้เนอะ แล้วการที่เราต้องมานั่งปักหมุดว่า ‘ฉันจะแฮปปี้ก็ต่อเมื่อได้ตรงนั้น หรือไปถึงตรงนี้’ อ้าว... แล้วถ้าเกิดกูตายก่อนจะทำยังไงวะ? แล้วเขาก็ตายจริง ๆ ไง นึกออกไหม”

“มันเลยทำให้วิธีคิดอรเปลี่ยนไปเลย เรารู้สึกว่าสิ่งที่มีอยู่ตรงนี้มันดีที่สุดแล้วในวันนี้ ถ้าวันข้างหน้ามันจะมีอะไรเข้ามาอีกก็โอเค หรือถ้ามันไม่ได้มีอะไร ก็ไม่เป็นไร อรเลือกที่จะมีชีวิตแบบแฮปปี้ มีความสุขกับความไม่แน่นอน มากกว่าจะไปโฟกัสกับเป้าหมายบ้าบอพวกนั้นแล้ว”

นั่นคือประโยคสุดท้ายที่คุณอรตอบคำถามของพวกเรา ที่ชวนให้นึกต่อว่า หากวันหนึ่งโลกถูกขับเคลื่อนด้วยอัลกอริทึมที่แม่นยำไปเสียทุกอย่าง หรือเต็มไปด้วยคำถามที่มนุษย์ยังไม่มีคำตอบ สำหรับ อรนลิน โลจนะโกสินทร์ ชีวิตอาจไม่ต้องซับซ้อนขนาดนั้น แค่ตื่นขึ้นมา กินข้าวให้อิ่ม ออกกำลังกาย กอดหมา แล้วกลับไปทำงานบนดาดฟ้า ปล่อยให้สิ่งที่ยังไม่รู้ค่อย ๆ ปรากฏขึ้นบนผืนผ้าใบต่อไป